Dizel Araçlarda Partikül Filtresi Tıkanıklığı Nasıl Anlaşılır

Şehir içinde kullanılan dizel otomobillerde sürücülerin sanayiye en sık uğrama sebeplerinin başında dizel partikül filtresi (DPF) tıkanıklığı gelir. Gösterge panelinde aniden beliren egzoz sembolü, kızdırma bujisi lambasının yanıp sönmesi ve aracın gaz yemeyerek 2.500 devir üzerine çıkmaması, filtre içindeki kurum yükünün kritik sınırı aştığını gösterir. Erken fark edildiğinde 20 dakikalık doğru bir otoyol sürüşüyle masrafsız çözülebilen bu durum, ihmal edildiğinde yüksek maliyetli parça değişimlerine kadar uzanabilir.

Dizel motorlarda yanma sonrasında ortaya çıkan zararlı kurum partiküllerini hapseden seramik petekli yapı, belirli aralıklarla yüksek ısıya ulaşarak içindeki kurumu yakmak zorundadır. Ancak günlük kullanım alışkanlıkları bu doğal temizlik döngüsünü kestiğinde filtre adım adım dolar.

Dizel Partikül Filtresi Neden Tıkanır

Partikül filtresinin içindeki kurumun yakılıp küle dönüştürülmesi için egzoz gazı sıcaklığının 600 ila 650 derece seviyelerine ulaşması gerekir. Şehir içi kısa mesafeli sürüşlerde, özellikle sabah evden işe 4 veya 5 kilometrelik dur kalk trafikte gidip motor henüz ideal çalışma sıcaklığına bile ulaşmadan kontağı kapattığınızda egzoz sıcaklığı 200 ila 280 derece civarında kalır.

Motor beyni (ECU), filtredeki doluluk 18 ila 25 gram seviyesine ulaştığında yakıt püskürtme zamanlamasını değiştirerek egzoz ısısını artırmaya yani aktif rejenerasyon başlatmaya çalışır. Sürücü bu işlemi fark etmeyip aracı stop ettiğinde temizlik yarıda kalır. Üst üste yarıda kesilen rejenerasyon denemeleri hem filtredeki kurumun taşlaşmasına hem de püskürtülen fazla mazotun karterdeki motor yağına karışmasına yol açar.

Kısa mesafe kullanımının yanı sıra yanlış motor yağı seçimi de tıkanıklığı hızlandırır. Partikül filtreli dizel araçlarda mutlaka düşük kül oranlı (Low SAPS) C2, C3 veya C4 standartlarında tam sentetik motor yağları kullanılmalıdır. Standart yağlar yandığında geriye seramik gözenekleri tıkayan ağır metal külleri bırakır.

Partikül Filtresi Tıkanıklığı Belirtileri Nelerdir

Egzoz hattındaki seramik kanallar doldukça motorun nefes vermesi zorlaşır ve egzoz geri basıncı (backpressure) yükselir. Aracın verdiği ilk sinyaller oldukça nettir:

• Rölantide Devir Yükselmesi Ve Fan Açma: Araç durduğu yerde normalde 750 ila 800 devirde çalışırken rölanti 1.000 devir civarına sabitlenir. Motor sıcak olmasa bile radyatör fanı en yüksek kademede çalışır ve aracın altından yanık kauçuk benzeri keskin bir ısı kokusu gelir. Bu durum aracın o anda temizlik yapmaya çalıştığını gösterir; kontak hemen kapatılmamalıdır.
• Çekiş Düşüklüğü Ve Korumaya Geçme: Fark basınç sensörü filtre girişi ile çıkışı arasındaki basınç farkını çok yüksek ölçtüğünde motor beyni turboyu ve motoru korumak için aracı güvenli moda (limp mode) alır. Yokuşlarda otomobil performansı belirgin biçimde düşer ve araç 2.500 veya 3.000 deviri geçmez.
• Yakıt Tüketiminde Ani Artış: Beyin, filtreyi ısıtmak için sürekli ek yakıt püskürttüğünden ve egzoz rahat tahliye edilemediğinden aracın yakıt tüketimi 100 kilometrede 1,5 ila 2,5 litre birden yükselir.
• Motor Yağı Seviyesinin Yükselmesi: Yağ çubuğunu çektiğinizde seviyenin maksimum çizgisinin üzerine çıktığını ve yağın mazot koktuğunu görüyorsanız, yarıda kalan rejenerasyonlar sebebiyle kartere mazot sızmış demektir.
• Arıza Lambalarının Yanması: Önce partikül filtresi ikazı, ihmal devam ederse otomobil motor arıza lambası ve kızdırma bujisi uyarısı aynı anda yanmaya başlar.

Partikül Filtresi Temizleme Yöntemleri Ve Karşılaştırması

Filtredeki kurum gramajına göre uygulanacak müdahale yöntemi değişir. Arıza tespit cihazıyla (OBD) bağlanıldığında okunan kurum yükü, hangi işlemin kurtarıcı olacağını belirler:

Kurum yükü 45 gram sınırını aştığında motor beyni yangın tehlikesine karşı kendi kendine temizleme özelliğini yazılımsal olarak kapatır. Bu aşamadan sonra aracı yüksek devirde kullanmak filtreyi açmaz; aksine sıkışan egzoz gazı turbo miline ve EGR valfine zarar verir.

Sürüş Esnasında Partikül Rejenerasyonu Nasıl Yapılır

Gösterge panelinde partikül filtresi uyarısı yeni yandığında ve araç henüz kendini korumaya almadığında, doğru bir sürüş prosedürüyle filtreyi kendi kendinize temizleyebilirsiniz. Çoğu sürücünün yaptığı en büyük hata, aracı boşta veya çok düşük viteste 4.000 devire kadar bağırtmaktır. Aşırı yüksek devirde motor daha fazla siyah kurum üretir ve temizliği zorlaştırır.

Doğru yol rejenerasyonu için şu adımlar uygulanmalıdır:

• Yakıt Ve Isı Şartı: Depoda en az çeyrek depo yakıt bulunmalı (yakıt lambası yanarken beyin rejenerasyonu başlatmaz) ve motor hararet göstergesi 90 dereceye ulaşmış olmalıdır.
• İdeal Vites Ve Devir Aralığı: Açık bir çevre yolu veya otoyola çıkılarak araç 3. veya 4. viteste (otomatik vitesli araçlarda manuel kulakçık veya S modu kullanılarak) motor devri 2.500 ile 3.000 devir/dakika arasında sabit tutulmalıdır.
• Süreklilik: Hız 80 ila 100 km/s bandında sabitlenmeli, gaz pedalından ayak çekilmeden kesintisiz 20 ila 25 dakika boyunca sürüş sürdürülmelidir. Gösterge panelindeki uyarı ışığı söndüğünde işlem tamamlanmış demektir.

Partikül Filtresinin Tekrar Tıkanmaması İçin Yapılması Gerekenler

Sanayide veya serviste temizlenen bir filtrenin birkaç ay içinde yeniden dolmaması için kullanım alışkanlıklarında küçük ama etkili tedbirler almak gerekir. Hafta içi sürekli kısa mesafede kullanılan dizel araçların, iki haftada bir en az 20 dakika çevre yolunda sabit devirle sürülmesi biriken kurumu büyümeden yakar.

Bilgisayarlı servis rejenerasyonu veya makinede yıkama yaptırdıysanız, işlem sonrasında motor yağını ve yağ filtresini mutlaka değiştirin. Temizlik sürecinde aşırı ısınan ve içine mazot karışarak incelen motor yağı, özelliğini kaybettiği için turbo yataklarını yağsız bırakabilir.

Bazı atölyelerde daha ucuz olduğu gerekçesiyle önerilen partikül filtresi iptali (filtrenin içinin kırılarak boşaltılması ve yazılımla kapatılması) ise aracın muayeneden ağır kusurla kalmasına, egzozdan yoğun siyah duman atmasına ve ikinci el satışta ciddi değer kaybına yol açar. Sağlam bir fark basınç sensörü, doğru spekte C3 motor yağı ve zamanında yapılan rejenerasyon ile orijinal partikül filtresi yüz binlerce kilometre sorunsuz hizmet verir.