Sahte Altın Nasıl Anlaşılır

Altın fiyatlarının yükselmesiyle birlikte piyasada sahte ve düşük ayarlı altın vakalarında ciddi bir artış yaşanıyor. Eskiden yalnızca bakır veya pirinç üzerine ince sarı kaplama yapılarak üretilen sahte altınlar, artık standart el terazilerini bile yanıltabilen ağır metallerle ve birebir kopyalanmış sahte rafineri ambalajlarıyla piyasaya sürülüyor. Birikimini fiziki altında değerlendiren vatandaşların hem alım sırasında hem de evde sakladıkları altınlarda temel kontrol yöntemlerini bilmesi, büyük maddi kayıpların önüne geçer.

Kuyumculuk piyasasında dolandırıcıların kullandığı yöntemler ürünün türüne göre farklılık gösterir. Paketli gram altında ambalaj hileleri öne çıkarken, çeyrek ve cumhuriyet altınlarında darphane dışı düşük milyemli basımlar sıkça görülür.

Piyasada En Çok Karşılaşılan Sahte Altın Türleri

Kuyumcu tezgahlarında yapılan kontrollerde yakalanan sahte veya eksik ayarlı ürünler genellikle üç farklı yöntemle üretilmektedir:

• Düşük Ayarlı Merdiven Altı Basımlar (Suriye Altını): Dışarıdan bakıldığında gerçek altından ayırt edilmesi en zor gruptur. Çünkü içinde gerçekten altın bulunur; ancak Darphane standartları olan 22 ayar (916 milyem) yerine merdiven altı atölyelerde 14 ayar (585 milyem) veya 18 ayar (750 milyem) olarak basılır. Mıknatısa tutulsa da yapışmaz, sadece mihenk taşı veya cihaz testinde düşük ayarlı olduğu ortaya çıkar.
• Sahte Blister Paketli Gram Altınlar: Bilindik rafinerilerin plastik güvenlik paketleri (blister), hologramları ve seri numaraları matbaalarda birebir kopyalanır. Paketin dışındaki karekod okutulduğunda bile gerçek bir rafineri sayfasına yönlendirme yapabilir. Ancak paketin içindeki plaka ya altın kaplama bakırdır ya da ağırlığı tutturmak için tungsten dolgulu sahte madendir.
• Tungsten Dolgulu Kalın Külçe Ve Bilezikler: Saf altının özgül ağırlığı 19,32 g/cm³ iken, sanayide kullanılan tungsten metalinin özgül ağırlığı 19,25 g/cm³ seviyesindedir. İki madenin yoğunluğu birbirine neredeyse eşit olduğu için, tungsten çekirdeğin üzerine kalın bir tabaka gerçek 22 veya 24 ayar altın kaplandığında ürün terazide gramı gramına doğru gelir.

Evde Sahte Altın Kontrolü Nasıl Yapılır

Profesyonel laboratuvar cihazları olmadan evde yapılacak testler yüzde yüz kesinlik taşımasa da, kaba sahtecilikleri ilk aşamada yakalamanızı sağlar. Ürüne zarar vermeden uygulayabileceğiniz temel kontroller şunlardır:

• Güçlü Neodyum Mıknatıs Testi: Saf altın ve 22 ayar alaşımlar mıknatıslanmayan (diyamanyetik) metallerdir. Buzdolabı mıknatısı yerine hırdavatçılarda bulunan yüksek çekim güçlü neodyum mıknatısı altına yaklaştırın. En ufak bir çekim veya hareketlenme varsa ürünün iç dolgusunda demir, nikel ya da çelik kullanılmış demektir. Ancak mıknatısın tutmaması altının kesin gerçek olduğunu kanıtlamaz; çünkü bakır, pirinç ve kurşun da mıknatısa tepki vermez.
• Ses Ve Çınlama (Frekans) Kontrolü: Gerçek 22 ayar çeyrek, yarım veya ata altın ile cumhuriyet altını sert bir cam ya da mermer zemine 10 santimetre yükseklikten bırakıldığında ince, tiz ve yaklaşık 1 ila 2 saniye boyunca uzayan berrak bir çınlama sesi çıkarır. Bakır veya pirinç karışımlı sahte altınlar ise tok, boğuk ve anında kesilen teneke benzeri bir ses verir.
• Çap Ve Kalınlık (Kumpas) Ölçümü: Bakırın yoğunluğu (8,96 g/cm³) altının yarısından bile azdır. Dolandırıcılar bakır veya pirinçten yaptıkları sahte bir çeyrek altının terazide 1,75 gram gelmesini sağlamak için ya çapını standart 18 milimetreden daha geniş yapmak ya da et kalınlığını normalden daha şişkin basmak zorundadır. Elinizdeki güvendiğiniz gerçek bir çeyrek altınla şüpheli altını üst üste koyduğunuzda kalınlık veya çap farkı hemen sırıtır.
• Baskı Keskinliği Ve Kenar Tırtılları: Darphane baskısı ziynet altınlarda Atatürk portresinin yüz hatları, saç detayları ve kenardaki tırtıllar son derece keskin ve simetriktir. Sahte döküm altınlarda ise harfler birbirine yapışık, kenar tırtılları düzensiz ve yüzey pütürlüdür.

Gerçek Altın İle Sahte Altın Karşılaştırması

Evde ve kuyumcu tezgahında yapılan kontrollerde gerçek maden ile sahte kopyaların verdiği tepkiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

Paketli Gram Altın Ve Ziynet Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Son dönemde sahtecilik vakalarının en yoğun yaşandığı yerler sosyal medya ilanları, ikinci el alım satım uygulamaları ve doğrulanmamış internet satıcılarıdır. Piyasa kurunun 150 ila 300 TL altında “acil satılık” başlığıyla sunulan altınların neredeyse tamamı dolandırıcılık girişimidir; çünkü gerçek altın her kuyumcuda saniyeler içinde nakde çevrilebilen bir varlıktır, kimse gerçek altınını değerinin altında internette satmaya çalışmaz.

Ambalaj maliyetinden kaçınmak için kesme altın veya yüksek gramajlı 22 ayar yatırımlık bilezik alırken de mutlaka ürünün iç yüzeyindeki patent damgası, rafineri kodu ve milyem (916 veya 995) mührü kontrol edilmelidir.

Kuyumcuda Yapılan Kesin Doğrulama Yöntemleri

Elinizdeki altının gerçekliğinden şüphe duyduğunuzda kesin sonuç almanın yolu bir sarrafa veya ayar evine başvurmaktır. Kuyumcularda uygulanan üç kesin doğrulama tekniği şunlardır:

• Mihenk Taşı Ve Ayar Suyu Testi: Kuyumcu, altını siyah renkli özel bazalt taşına (mihenk taşı) sürterek ince bir çizgi çıkarır. Yanına referans altın çubuğuyla ikinci bir çizgi çeker ve üzerine ayar asidi (kezzap/kral suyu karışımı) damlatır. Kaplama veya sahte maden saniyeler içinde asitle tepkimeye girerek silinir, gerçek altın ise taş üzerinde parlaklığını korur.
• XRF Spektrometre Cihazı: Kapalıçarşı ve büyük merkezlerdeki ayar evlerinde bulunan X-ışını cihazları, altını çizmeden veya eritmeden içindeki altın, gümüş, bakır ve tungsten oranını yüzde 99,9 hassasiyetle ekranda gösterir.
• Mor Işık (UV) Ve Darphane Karekod Sistemi: Yeni nesil paketli gram altınlarda sertifika kartı mor ışık (ultraviyole) altına tutulduğunda gizli rafineri logoları parlar. Ancak paket içindeki altının sonradan değiştirilmemiş olması için ambalajın kenar preslerinde açılma, yapıştırıcı izi veya hava kabarcığı bulunmadığından emin olunmalıdır.

Altın alırken mağduriyet yaşamamanın en sağlam kuralı, alışverişi odalar birliğine kayıtlı, sabit adresi olan köklü kuyumculardan yapmak ve alınan her ürün için gramaj ile ayarı gösteren kaşeli kartvizit veya bilgi fişi talep etmektir.