Ailenin ‘Sorunlu’su Kim? Semptom Taşıyıcısı Olabilir Misiniz?

Bir ailede, belirli bir birey kendisi, çevresi ve dünya hakkında oldukça meraklı, sorgulayıcı ve zeki olabilirken, diğer aile üyeleri (anne, baba, kardeş gibi) bu kadar derinlemesine düşünmeyen, “normal” görünen bir yaşam sürdürüyor olabilir. Peki ya bu ailede bir sorun olduğunda, parmakla gösterilen, “işte sorunlu olan o!” denilen kişi kim olur dersiniz? Çoğu zaman, tam da bu ‘meraklı ve zeki’ birey!

Uzmanlar, işlevsiz aile yapılarında bu kişilere “semptom taşıyıcı” veya “belirlenmiş hasta” derler. Bazen “kara koyun” ya da “günah keçisi” olarak da anılırlar. Dışarıdan bakıldığında, ailenin diğer üyeleri –örneğin narsist eğilimleri olan bir baba, alkolik bir ebeveynin yetişkin çocuğu olmaktan kaynaklanan derin sorunları olan bir anne veya aşırı alkol tüketen bir kardeş– görece daha işlevsel, başarılı ve hatta mutlu görünebilirler. Belki baba başka bir kadın için aileyi terk ettikten sonra anne, “cesur aile lideri” olarak övülüyordur; ya da baba ve kardeş, “mutlu” evlilikleri olan başarılı iş insanları olarak dışarıdan parıl parıl görünmektedir.

Ancak bu resmin gerisinde yatan gerçekler genellikle çok farklıdır. Ailenin diğer üyeleri tarafından “sorunlu” olarak etiketlenen bu semptom taşıyıcı kişi, belki de yıllar önceki son psikiyatrik hastane yatışından bu yana annesiyle yaşamaya devam eden, dış dünyadan izole olmuş ve zorlanan bir profil çizmektedir. Bu birey, aslında ailenin yüzleşmekten kaçtığı, bastırdığı veya görmezden geldiği kolektif sorunların bir yansıması, bir alarm zili gibidir. Tıpkı bir ağacın çürük dalının, kökteki bir soruna işaret etmesi gibi, semptom taşıyıcı da ailenin derinlerindeki dengesizlikleri ve patolojileri görünür kılan kişidir.

Bu durum, aile dinamiklerinin ne kadar karmaşık olabileceğini gösterir. Bazen en “sorunlu” görünen kişi, aslında ailenin gizli kalmış yaralarını açığa vuran, dolaylı yoldan bir yardım çağrısı yapan kişidir. Aile içinde bir “günah keçisi”nin varlığı, diğer üyelerin kendi sorumluluklarından kaçmalarına, suçluluk duygusunu başkasına yüklemelerine ve sistemin bozukluğunu görmezden gelmelerine olanak tanır. Eğer kendinizi ailenizin “kara koyunu” veya “sorunlu”su olarak hissediyorsanız, bilin ki yalnız değilsiniz ve bu etiketlemenin ardında çok daha derin ailevi gerçekler yatıyor olabilir.